شماره 104 تیرماه 1399

دانه کلزا به دلیل میزان درصد روغن و پروتئین خود، نقش مهمی در تامین روغن خوراکی و همچنین کنجاله ایفا می‏کند. بررسی سوابق تولید این زراعت درفاصله سالهای 1961 تا 2018 در جهان نشان می دهد(جدول 1)، همواره تولید این محصول در جهان رو به افزایش بوده به طوریکه میزان تولید این زراعت از حدود 3.5 میلیون تن در سال 1961 به 75 میلیون تن در سال 2018 رسیده است. برخی کشورها سهم بیشتری در این میزان تولید داشته که بر اساس مجموع میانگین تولید آنها در جدول 1 اسامی 12 کشور برتر تولید کننده این دانه روغنی در مقایسه با میزان سهم کشورمان ایران آورده شده است. با توجه به تفاوت فاحش میزان تولید کشورها و از طرفی به منظور نمایش روشن تر میزان تغییرات سالانه تولید در هر کشور، میزان تولید کشور ها بر اساس داده‏های لگاریتمی بر مبنای 10 آورده شده است.

گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) به خانواده Compositae یا Asteraceae تعلق دارد. این گیاه زراعی دیپلوئید (2n= 2x= 24) و تنها گونه زراعی جنس Carthamus است. گلرنگ به دلیل تحمل به سرما، خشکی و شوری (Weiss, 2000)، از محصولات مهم دانه روغنی در مناطق خشک و نیمه خشک جهان است. گلهای این گیاه به طور سنتی در رنگ آمیزی، به عنوان طعم‏دهنده غذاها، تهیه رنگ و مصارف دارویی کشت می‏شود. از سال‏های  دور، این محصول به عنوان منبع روغن نباتی برای مصرف انسان و یا با اهداف صنعتی  کشت می‏گردید. مشخص شده است خویشاوندان وحشی گیاه اهلی  شده گلرنگ، یک خزانه ژن  متنوع  و با پتانسیل بالای از خصوصیات  ژنتیکی  مطلوب  را در خود جای داده  است. یکی از راه‏های افزایش تنوع ژنتیکی برای تحمل به تنش های غیر زنده در گیاهان زراعی، استفاده از خویشاوندان نزدیک گیاهان اهلی با هدف بهبود ژنتیکی مد نظر طی برنامه‏های اصلاحی است. مطالعات بسیاری برای بهبود محصولات زراعی از طریق انتقال ژن خویشاوندان وحشی صورت گرفته است.

بادام‏زمینی (Arachis hypogea L) گیاهی یک‏ساله از خانواده لگوم‏ها است که در مناطق استوایی و نیمه استوایی دنیا کشت می‏شود. بادام‏زمینی حاوی روغن خوراکی با کیفیت بالا(50%)، پروتئین با قابلیت هضم آسان(